Quay lại

Nhiều dư địa phục hồi kinh tế

Những tín hiệu của một cái nhìn khả quan hơn

Những con số thống kê vừa công bố không hề gây ngạc nhiên bởi đó chỉ là bức tranh ai cũng đã nhìn thấy. Chúng ta tin tưởng rằng khó khăn lớn nhất đã ở lại phía sau, phía trước dù còn nhiều thách thức nhưng có những tín hiệu cho chúng ta một cái nhìn khả quan hơn về triển vọng phục hồi của kinh tế. Dịch bệnh bắt đầu có dấu hiệu được kiểm soát ở những tỉnh, thành “điểm nóng” và cũng là những địa phương vốn giữ vai trò động lực tăng trưởng của cả nước.

Chúng ta đều biết rằng một chiến lược phát triển để giảm rủi ro là đa dạng hóa kinh tế. Nền kinh tế Việt Nam đến nay có thể nói là có mức độ đa dạng hóa tốt hơn những thập niên trước rất nhiều, cả về ngành, lĩnh vực, phạm vi và không gian kinh tế.

Lĩnh vực dịch vụ hiện chiếm hơn 40% cơ cấu kinh tế và chịu tác động nặng nề nhất của dịch bệnh. Với mức giảm 0,69%, đóng góp dịch vụ vào mức tăng trưởng chung của kinh tế đã giảm 22,05% trong 9 tháng năm 2021. Bù lại, công nghiệp và xây dựng là những lĩnh vực chiếm đến 38% cơ cấu kinh tế vẫn duy trì mức tăng 3,57%, nhờ đó đóng góp đến 98,53% vào tăng trưởng chung.

Riêng ngành công nghiệp chế biến, chế tạo vẫn tiếp tục duy trì động lực tăng trưởng khi đạt tốc độ 6,05%, đóng góp 1,53 điểm phần trăm vào tốc độ tăng tổng giá trị tăng thêm của toàn nền kinh tế. Đặc biệt, nông nghiệp luôn đóng vai trò bệ đỡ cho nền kinh tế, đảm bảo cung cấp lương thực, thực phẩm cho người dân, nhất là trong giai đoạn khó khăn vừa qua khi vẫn duy trì mức tăng trưởng 2,74%, đóng góp đến 23,52% vào mức tăng trưởng chung của toàn nền kinh tế.

Một tin tốt là vai trò động lực của tăng trưởng kinh tế Việt Nam hiện nay không còn quá tập trung vào một số tỉnh, thành phát triển truyền thống như những thập niên thời kỳ đầu công nghiệp hóa.

TP.HCM, Đồng Nai, Bình Dương vốn là những địa phương động lực truyền thống nhưng lại là tâm điểm của đợt dịch lần thứ 4 này nên khó tránh khỏi những tác động tiêu cực về tăng trưởng kinh tế và an sinh xã hội. Tuy nhiên chúng ta vẫn chứng kiến nhiều địa phương khác duy trì tăng trưởng rất cao hai chữ số như Vĩnh Phúc, Hải Phòng, Quảng Nam, chưa kể khá nhiều địa phương khác như Quảng Ninh, Bắc Ninh, Thái Nguyên... vẫn duy trì tăng trưởng cao từ 6 - 8%.

Điển hình như Bà Rịa - Vũng Tàu, là tỉnh có vị trí tiếp giáp với TP.HCM, có quy mô kinh tế khá lớn, bối cảnh công nghiệp tương tự Đồng Nai, Bình Dương, nhưng nhờ kiểm soát dịch tốt đã góp phần duy trì tăng trưởng kinh tế ở mức khá trong 9 tháng đầu năm. Bà Rịa - Vũng Tàu có hệ thống cảng biển quốc tế quan trọng Cái Mép - Thị Vải nên việc giữ được “vùng xanh cảng biển” ở đây đã góp phần duy trì hoạt động ngoại thương cho cả vùng Đông Nam bộ, góp phần duy trì các chuỗi cung ứng quốc tế, nhất là thành quả xuất khẩu của VN 9 tháng qua.

Xuất khẩu, đầu tư nước ngoài vẫn tăng trưởng

Thu hút đầu tư nước ngoài FDI được coi là điểm sáng đáng chú ý của kinh tế VN 9 tháng đầu năm. Theo số liệu Cục Đầu tư nước ngoài, tính đến 20.9, tổng vốn FDI đăng ký mới và tăng thêm đạt 22,15 tỉ USD, tăng 4,4% so với cùng kỳ 2020.

Điều này cho thấy trái với lo ngại sự rời đi của các nhà đầu tư nước ngoài, nhiều doanh nghiệp ngoại vẫn xem VN là điểm đến hấp dẫn khi so sánh bức tranh tổng thể các yếu tố nền tảng từ vĩ mô đến vi mô của VN với các nước, nhất là triển vọng phục hồi kinh tế VN trong trung và dài hạn.

Tổng Giám đốc Samsung VN mới đây cho rằng về lâu dài VN vẫn là điểm đến hấp dẫn với nhà đầu tư nước ngoài. Đối với Samsung, mục tiêu đưa VN trở thành một cứ điểm sản xuất lớn trên toàn cầu của Samsung không thay đổi. Tập đoàn Hàn Quốc này cam kết đồng hành phát triển thịnh vượng cùng VN, trước mắt là kế hoạch mở rộng công suất nhà máy ở VN, tăng cường đầu tư vào lĩnh vực nghiên cứu và phát tiển bằng việc xây dựng Trung tâm R&D trị giá 220 triệu USD ở Hà Nội tập trung nghiên cứu công nghệ 5G, cơ sở dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo tại VN. Kế hoạch mở rộng của Samsung VN có lẽ nằm trong chiến lược của Samsung toàn cầu với mục tiêu đầu tư 206 tỉ USD vào năm 2023 để tăng trưởng và củng cố vị thế sau đại dịch.

Tương tự, Nestlé VN cũng cho biết vừa quyết định đầu tư 132 triệu USD để xây dựng nhà máy mới ở Đồng Nai trong 2 năm tới, đưa VN trở thành trung tâm sản xuất của Nestlé tại châu Á và châu Đại Dương. Đặc biệt mới đây trong chuyến công du Mỹ của Chủ tịch nước Nguyễn Xuân Phúc, Tập đoàn Quantum (Mỹ) đã cam kết đầu tư vào VN với một chuỗi các dự án có tổng giá trị từ 20 - 30 tỉ USD, trước hết tập trung ở Bà Rịa - Vũng Tàu với Nhà máy điện Long Sơn, các dự án về cơ sở hạ tầng, logistics cảng Long Sơn, tuyến đường sắt Vũng Tàu kết nối Đồng Nai, Bình Dương, TP.HCM... Ở Vĩnh Phúc, tính đến hết tháng 8.2021 đã thu hút được gần 1 tỉ USD vốn FDI, tăng gần 200% so với cùng kỳ. Ở Hải Phòng, Tập đoàn LG cũng đã tăng vốn thêm 750 triệu USD, đóng góp vào mục tiêu thu hút 2,5 - 3 tỉ USD vốn FDI của TP trong năm nay. Ông Đỗ Thiên Anh Tuấn, Trường Chính sách công và Quản lý Fulbright, Đại học Fulbright Việt Nam, nhận xét những cam kết duy trì và mở rộng đầu tư, sự đồng hành của các nhà đầu tư nước ngoài với kinh tế VN rất đáng trân trọng.

Tập đoàn Hòa Phát mới thông tin, trong tháng 9, sản lượng xuất khẩu tôn Hòa Phát đạt mức cao nhất từ trước tới nay với gần 50.000 tấn, gấp 2 lần tháng trước. Thị trường xuất khẩu chủ yếu là Mỹ, các nước châu Âu và Đông Nam Á. Lũy kế 9 tháng năm 2021, sản lượng tôn mạ của Hòa Phát ghi nhận đà tăng trưởng mạnh mẽ, đạt hơn 273.000 tấn, cao gấp 2,6 lần so với cùng kỳ.

Tương tự, số liệu từ Tổng cục Hải quan cho thấy, xuất khẩu các mặt hàng điện thoại, máy tính tiếp tục tăng. Cụ thể, xuất khẩu điện thoại và các loại linh kiện trong tháng 8 đạt 5,55 tỉ USD, tăng 17,5% so với tháng 7. Tổng cộng trong 8 tháng của năm nay, xuất khẩu nhóm hàng này của VN đạt 35,33 tỉ USD, tăng 11,9% so với cùng kỳ năm 2020. Nhóm sản phẩm điện tử và linh kiện trong tháng 8 cũng tăng 14,8% so với tháng 7, đạt 4,24 tỉ USD. Tổng cộng, trị giá xuất khẩu nhóm hàng này trong 8 tháng vừa qua lên 31,8 tỉ USD, tăng 14,8% so với cùng kỳ năm 2020. Tính chung 8 tháng, xuất khẩu của VN vẫn tăng gần 22% trong đó, tất cả các thị trường chính đều có tăng trưởng tốt trong 3 quý đầu năm 2021.

Đưa 'cỗ xe tam mã' trở lại

Theo TS Phạm Thế Anh, Trưởng bộ môn Kinh tế vĩ mô thuộc Trường Đại học Kinh tế Quốc dân, GDP quý 3 giảm mạnh (6,17% so cùng kỳ) đã được dự báo trước vì rất nhiều địa phương, trong đó có các địa phương lớn như TP.HCM, Bình Dương và Đồng Nai vốn chiếm 34% GDP cả nước, đã thực hiện giãn cách kéo dài chống dịch, dẫn tới tăng trưởng thấp, kéo tăng trưởng của cả nền kinh tế đi xuống. Các thành phần cấu thành GDP ở góc độ tổng cầu đều sụt giảm, đặc biệt là dịch vụ tiêu dùng. Ngoại trừ thực phẩm, hàng thiết yếu, các mặt hàng phòng chống dịch bệnh, y tế được tiêu thụ; còn hầu hết các lĩnh vực khác như vui chơi, giải trí, hàng hóa tiêu dùng, ăn uống ngoài gia đình... gần như biến mất. Chỉ số mua hàng sản xuất tại Việt Nam (PMI) giảm từ trên 50 điểm xuống còn hơn 40 điểm trong tháng 8 cho thấy sự đình trệ sản xuất. Rồi giao thông, vận tải, du lịch... đều giảm mạnh.

Dù các chỉ số kinh tế vĩ mô xấu đi so với quý trước nhưng ông Phạm Thế Anh nhấn mạnh, điểm lạc quan là chúng ta vẫn đang giữ được một nền tảng vĩ mô ổn định, vững chắc. Đầu tiên là lạm phát. Dù nguy cơ từ việc đứt gãy sản xuất làm cho giá cả tăng cục bộ ở một số địa phương như TP.HCM, Hà Nội trong một thời gian ngắn nhưng chỉ số giá tiêu dùng chung tháng 8 chỉ tăng 0,25% so với tháng 7, tăng 2,82%. Nếu tính 8 tháng đầu năm, CPI tăng 1,79% cùng kỳ. So với mục tiêu điều hành là lạm phát bình quân thấp hơn 4% cả năm, chúng ta vẫn đang kiểm soát tốt lạm phát.

Tương tự, trong khi nhiều nước rơi vào tình trạng thâm hụt nặng nề, nợ công tăng cao dưới tác động của dịch bệnh thì Việt Nam đang ổn định. Chính sách tiền tệ cũng là một điểm cộng, tuy lãi vay chưa như kỳ vọng của doanh nghiệp (DN) nhưng đã giảm so với đầu năm và có thể sẽ tiếp tục giảm. Công bố mới nhất của Ngân hàng (NH) Nhà nước cho thấy 16 NH thương mại thông qua Hiệp hội NH Việt Nam đã đồng thuận giảm lãi suất cho vay áp dụng từ ngày 15.7 đến hết năm 2021 với tổng số tiền lãi giảm cho khách hàng ước tính 20.613 tỉ đồng. Riêng 4 NH thương mại nhà nước tiếp tục cam kết dành riêng gói hỗ trợ 4.000 tỉ đồng để giảm lãi suất, giảm 100% các loại phí dịch vụ NH trong thời gian giãn cách cho khách hàng tại các địa phương đang thực hiện cách ly theo Chỉ thị 16.

Câu hỏi lớn nhất hiện nay là các giải pháp nào để phục hồi kinh tế hiệu quả. Dẫn năm 2020, kinh tế duy trì được nhờ “cỗ xe tam mã” (xuất khẩu, đầu tư công và thị trường nội địa), TS Trần Du Lịch phân tích, lần bùng phát thứ 4 của dịch Covid-19 đã đánh gục “2 con ngựa” là thị trường nội địa và đầu tư công. Quý 4 nếu kích lại cỗ xe tam mã này thì GDP chắc chắn sẽ tăng trưởng trở lại.

Theo TS Trần Du Lịch, quý 4 có nhiều lợi thế để đưa nền kinh tế phục hồi. Đầu tiên là việc TP.HCM và nhiều tỉnh, thành trên cả nước đã chính thức mở cửa trở lại. Nếu các DN, tiểu thương, khu vực dịch vụ khởi động tốt, TP sẽ tiếp tục nới thêm cánh cửa, thị trường nội địa dần trở lại đường đua. Như vậy, 2 tháng cuối năm chắc chắn sẽ tăng trưởng dương.

“Nhưng yếu tố then chốt là nếu gói an sinh xã hội và đầu tư công 250.000 tỉ đồng (trên 10 tỉ USD) được triển khai đúng chỉ đạo của Thủ tướng sẽ kích cầu rất mạnh. Từ kích cầu sẽ kích cung trở lại, đó là đòn kích rất quan trọng và chúng ta phải tận dụng triệt để khi lên kế hoạch phục hồi kinh tế. Hãy nhìn lại giai đoạn 2011 - 2015, khi đó kinh tế trong nước chịu tác động nặng nề của cuộc khủng hoảng tài chính bắt đầu từ Mỹ rồi lan dần ra thế giới. Ở bên trong, lạm phát tăng cao, lãi suất bị đẩy lên cao nên thực tế Việt Nam bị tác động kép, nội công ngoại kích. Nhưng nhờ đẩy mạnh đầu tư công làm đường Hồ Chí Minh, quốc lộ, đường nông thôn... đã đưa nền kinh tế thoát khỏi suy thoái, tăng trưởng trở lại. Giờ cũng vậy, đầu tư công phải đóng vai trò trụ cột, dẫn dắt để phục hồi kinh tế”, TS Trần Du Lịch nhấn mạnh.

Đồng quan điểm, TS Phạm Thế Anh cũng cho rằng kinh tế quý 4 không thể trông chờ vào khu vực tư nhân bởi khối này đang bị tổn thương. Nhiều DN đã đóng cửa, những DN còn tồn tại thì sức khỏe yếu. Với “thể trạng” đó, họ phải cân nhắc rất nhiều trước khi quyết định bỏ tiền đầu tư thúc đẩy sản xuất ở thời điểm này. Thế nên trụ cột đầu tư quý 4 vẫn phải là đầu tư công. “Tiền đã có sẵn, giờ nên tập trung vào các dự án trọng điểm quốc gia. Đầu tư công lúc này không chỉ tạo nền tảng phục hồi cho quý 4 mà còn cho năm sau nên đóng vai trò hết sức quan trọng. Mà muốn thúc đẩy đầu tư công thì vai trò của Chính phủ rất lớn trong việc tháo gỡ các vướng mắc, nút thắt dẫn đến sự chậm trễ giải quyết. Nếu những vướng mắc đó Chính phủ đã giải quyết rồi mà các địa phương, bộ, ngành vẫn không làm thì phải quy trách nhiệm cụ thể. Có như vậy, giải ngân đầu tư công mới chạy được”, ông Thế Anh nói.